NBD/Biblion

Jaspers eerste periode als 12-jarige brugklasser verloopt niet zonder slag of stoot. Bij alle veranderingen wat betreft schoolcultuur ervaart hij het harde leven: afpersende en drugs gebruikende ouderejaars en klasgenoten die je niet cool vinden met je goedkope skateboard. Een van zijn klasgenoten, Roderik, is onconventioneel en weet zich buiten de groep te houden. Tussen Jasper en Roderik bestaat aanvankelijk vriendschap en genegenheid. Dit groeit langzaam uit tot een heftig gevoel; dat zij beiden gaan herkennen als verliefdheid. Op een openhartige manier wordt verteld over hun eerste liefdeservaringen. Een leraar en een zus nemen een belangrijke plaats in wat betreft begrip en informatie. Een kleine tweede verhaallijn vormt de moeilijke thuissituatie van Roderik: eenoudergezin (vader) en een drugs gebruikende broer, die Roderik met lichamelijk geweld dwingt tot stelen. Jaspers milieu, traditioneel en warm, blijkt in staat de jongens op te vangen. De auteur (1973) debuteerde in 2000 met een sciencefictionroman. Hij heeft al twee Vlaamse jeugdliteraire prijzen gewonnen. Een eigentijds goedgeschreven, hier en daar nietsverhullend verhaal, waarin veel aan de orde komt. Vanaf ca. 12 jaar.

't Verschil

Dit is een jeugdboek bedoeld voor jonge lezers vanaf dertien jaar, maar doordat het zo uitermate knap geschreven is, is het eigenlijk geschikt voor elke leeftijdscategorie. De oudere literatuurfans zullen bij het lezen van dit werk meteen moeten terugdenken aan hun eigen tienertijd. Johan Vandevelde weet immers op ongelooflijk realistische wijze de gevoelens van Jasper, die ontdekt dat hij homo is en die smoorverliefd wordt op zijn klasgenoot Roderik, te verwoorden. Het ontroerende verhaal leest buitengewoon vlot en is verdeeld in 25 vrij korte hoofdstukjes. Het boek dat 208 bladzijden telt, lees je dan ook probleemloos in één ruk uit. Een aanrader van formaat! (Waardering: 5/5)

De Magneet

Holebi-boek mét Happy End

Op 30 juni 2006 werd het jeugdboek Jaspers Vlinders van Johan Vandevelde (uitgeverij Abimo) in Het Roze Huis voorgesteld. Wij lazen het boek en hadden een verhelderend gesprek met de auteur.

 

Boekbespreking

Je eerste dag op een nieuwe middelbare school: er zijn makkelijker dagen! Voor Jasper is het niet anders: hij vindt direct aansluiting bij een groepje skaters, maar slaagt er ook in zich bij de gevaarlijkste pesters van de school te laten opmerken.

En er is ook Roderik, die hem niet alleen opvalt door een opmerkelijke stunt in de klas.

Eigenlijk is de fascinatie voor Roderik er al vanaf het eerste moment dat hij hem ziet. Echte vrienden worden ze pas wanneer Jasper door zijn skatervrienden in de problemen gebracht wordt.

Daarna gaat het snel: ze gaan samen zwemmen, spelen computerspelletjes en praten - over meisjes, ondermeer.

In kleine toetsen weet de auteur het heel herkenbare maar zo unieke, onherhaalbare proces van geleidelijk opmerken, verlangen naar vriendschap en de ontdekking van de wederkerigheid weer te geven. Op zo’n manier dat je je eigen ervaringen herinnert, maar met een onbevangenheid die je toen misschien nooit hebt gevoeld, omdat het genieten toen verpest werd door de onzekerheid die zich meester van je maakt als je gevoelens je dwingen te erkennen dat je op een jongen valt, eerder dan op een meisje.

Over dit gevecht: de twijfels en vragen in jezelf, de erkenning en de worsteling met de omgeving: daarover gaat dit boek.

Het grootste slagveld blijkt de school te zijn, in de hoedanigheid van een wel erg onverdraagzame directeur. En dan zijn er nog de gevaarlijke etterbakjes!

Maar wat het verhaal zo bijzonder maakt, is dat de aandacht niet alleen naar de strijd gaat, maar in de eerste plaats om de gevoelsbeleving: Jaspers genieten van zijn fascinatie voor Roderik en zijn geluk als hij ontdekt dat Roderik hetzelfde voor hem voelt.

En Jasper staat er gelukkig niet alleen voor: behalve de moedige liefde van Roderik ontdekt hij de onvoorwaardelijke steun van zijn zus, de stimulerende hulp van de ‘holebio’-leraar en van een heel volwassen psychologe, die er vooral in slaagt... zijn ouders te overtuigen voor het geluk van hun zoon te kiezen.

Tot het einde blijft het verhaal spannend, en vooral: realistisch. Je leest het in één ruk uit, maar de 208 bladzijden vormen een verrukkelijke beschrijving van elke stap in hun beleving. Geen gemakkelijk avontuur, maar wel één dat de originaliteit heeft te benadrukken dat je gelukkig kan zijn in je liefde voor een jongen. Zoals de biologieleraar zei: “Het is niet erg, homo te zijn - je kiest er trouwens niet voor. Alles wat je kunt doen, is ervoor zorgen dat je een fijn leven leidt.” Jaspers en Roderiks avontuur is er één waarin die overtuiging spreekt, dat het een fijn leven kán zijn. Nog het meest als je ook op het begrip en de steun van je omgeving kan rekenen!

Dat is ook wat dit jeugdboek ook voor ‘volwassenen’ zo boeiend maakt: ook al is de verdraagzaamheid vaak nog ver te zoeken, de tijden zijn veranderd. De aanvaarding kan niet vroeg genoeg beginnen. Als door dit boek jonge mensen in een steeds vroeger stadium de steun en het begrip kunnen vinden om hun gevoelens voluit te kunnen beleven, staat de weg naar het geluk weer een stukje verder - en vooral eerder - open. Had jij dat niet willen meemaken?

 

Interview

> Kan het wel: zo jong en zo ‘volwassen’? Dan bedoel ik voornamelijk de formulering van Jaspers gedachten...

JV: “Kinderen en jongeren worden steeds vroeger geconfronteerd met hun seksuele geaardheid. Kinderen van 11 of zelfs 10 jaar die ‘uit de kast’ komen, zijn geen uitzondering meer. Dat komt niet alleen doordat er veel meer en makkelijker informatie over homoseksualiteit te vinden is, maar ook doordat de biologische puberteit nu vroeger begint dan pakweg twintig jaar geleden.”

“Het is mij ook opgevallen dat het grootste deel van de jeugdboeken rond homoseksualiteit steeds over tieners gaat van 14 of 15 jaar. En als je als twaalfjarige holebi zo’n boek leest, ga je al snel denken dat het abnormaal is om zo’n dingen nu al te voelen. Bovendien heeft een vijftienjarige een heel ander wereldbeeld dan een twaalfjarige, die nog met een voet in zijn kindertijd staat, waardoor de jongere zich niet echt kan identificeren met het hoofdpersonage. Twaalfjarigen zitten pal op de grens tussen kindertijd en volwassenheid. Sommige twaalfjarigen zijn geestelijk nog kinderen, terwijl andere al meer op een volwassen manier redeneren. Niet toevallig zijn dat vaak kinderen die veel lezen.”

“Uiteraard denken de meeste volwassenen dat twaalf te jong is om al (homo)seksuele gevoelens te hebben. Zoiets past niet in het heersende maatschappelijke beeld van ‘het onschuldige kind’. Als kinderen verliefd zijn, wordt er door volwassenen wat vertederd om gelachen en wordt er gewag gemaakt van ‘kalverliefde’, terwijl het voor de kinderen zelf bittere ernst is. Dat kinderen ook seksuele gevoelens hebben is een van de laatste hardnekkige taboes en volwassenen reageren met afgrijzen als uit een studie nog maar eens blijkt dat jongeren steeds vroeger aan seks beginnen. Jongeren krijgen van alle kanten tegenstrijdige signalen: ze worden krampachtig afgeschermd van alles wat met normale seksualiteit te maken heeft, maar aan de andere kant krijgen ze via televisie, reclame en internet een vertekend beeld van seksualiteit. Dit is geen gezonde situatie en ik pleit dan ook voor een heel open en doorgedreven seksuele opvoeding op school en niet dat ene uurtje in de biologieles, waar je wel leert waar de clitoris ligt, maar niet wat je ermee kunt doen.”

> Wat heeft je gedreven bij het schrijven van dit boek? Zit er een verhaal achter ‘Jaspers vlinders’?

JV: “Het is niet autobiografisch, nee. Niettemin is dit wel mijn meest persoonlijke boek tot nu toe. Er zitten zeker een aantal dingen in die me ook in mijn jeugd zijn overkomen en in Jaspers personage zit ontzettend veel van mezelf.”

“Eigenlijk heb ik er lang aan getwijfeld om Jaspers vlinders te schrijven. Het verhaal is al van in 1999 in de maak, maar ik wist niet zeker of er wel iemand zat te wachten op zo’n boek. Maar tijdens mijn research ben ik schrijnende verhalen tegengekomen van kinderen die op het punt hebben gestaan om zich van kant te maken en dit heeft me gesterkt in mijn overtuiging dat Jaspers vlinders een boek was dat nu eenmaal moest geschreven worden. Nu weet ik dat er wel degelijk vraag is naar zo’n boek en verschillende mensen hebben al geopperd dat het uitstekend materiaal is om het thema homoseksualiteit op school te benaderen.”

> Als ik terugblik, lijkt het me dat het in grote(re) mate over discriminatie, acceptatie door je omgeving gaat, dan over de acceptatie van je gevoelens?

JV: “Het hoofdthema van Jaspers vlinders is uiteraard: jezelf zijn. Maar het gaat ook over pesten, (on)verdraagzaamheid, allochtone homo’s, religieus fundamentalisme... en uiteraard over liefde.”

“Belangrijk in het verhaal is erover kunnen práten; de mogelijkheid hebben om je hart te kunnen luchten, om raad te kunnen vragen, begrip en troost te krijgen. Iets dat ontzettend veel holebijongeren (hebben) moeten missen. Niets is zo erg als met een groot geheim opgescheept zitten en het aan niemand kwijt kunnen. Daarom was het ook logisch dat het boek een optimistisch einde kreeg. Het is een boodschap over hoe mooi liefde kan zijn als je haar vrij mag beleven, of het nu tussen twee jongens is, twee meisjes of tussen een jongen en een meisje.”

> Het positieve einde lijkt mij uitzonderlijk: in (te)veel holebi-boeken loopt het slecht af.

JV: “Iemand schreef op zijn weblog naar aanleiding van de boekvoorstelling: eindelijk eens een boek waarin op het einde niemand sterft of voorgoed vertrekt. Dat is me inderdaad ook opgevallen dat veel boeken over homoseksuele liefde slecht aflopen. Waarom, dat is ook mij een raadsel. Dat zul je aan de respectievelijke auteurs moeten vragen.”

Pluizuit

De eerste verliefdheid is altijd iets speciaals. Als je dan ontdekt dat je als jongen niet op meisjes maar op jongens verliefd wordt, voel je je heel onzeker. De gevoelens van Jasper worden haarfijn in beeld gebracht: zijn onzekerheid, zijn angst, het 'oef' gevoel als duidelijk wordt dat er niets mis met hem is, zijn geluk en zijn doorzettingsvermogen. Zijn zoektocht biedt je een kijkje in het leven van een zoekende puber.

Gaykrant

Schoolplaat van coming out

De Belgische schrijver Johan Vandevelde laat de vlinders in de buik van Jasper Blommaert volop dansen. Deze laatste ontmoet op de middelbare school een zekere Roderik, voor wie hij al snel een bijzondere vriendschap ontwikkelt. Die belangstelling blijkt - een voorwaarde voor feel good-vervolg - geheel wederzijds. Maar een verwarrende strijd met z'n homoseksualiteit en z'n omgeving natuurlijk, dient eerst nog gevoerd. Het is een verhaal vol stereotiepe motieven, zoals daar zijn de - uit onbegrip voortkomende - tirannieke vader, de moeder bij wie schaamte en medeleven op de voorgrond strijden, de ondersteunende zus, reactionaire rector en de zorgvuldige met tips strooiende ook-zo biologieleraar. Ook het psychologische consult en het begrip uit de hoek waar je het 'niet verwacht' (de allochtone moslim) komen langs. Zelfs het bloedige conflict wordt niet gemeden.

Het lijkt erop dat de auteur met een vlindernet alle mogelijke coming out-problematiek heeft trachten te vangen. Het heeft iets karikaturaals, deze opsomming. Maar dat alles stand houdt, komt door Vandeveldes schrijfkwaliteiten. Consequent hangt hij zijn vertelling van integriteit versus maatschappelijke gecorrumpeerdheid op aan de ontluikende liefde van de jongens. De juveniele adem stoomt van de pagina's. 'Dit was een échte liefdeskus en beide jongens wisten het maar al te goed. Nu zou het komen, nu moest er wel iets gezegd worden'. Dat zijn spannende formuleringen.

Kleine missers zijn er wat betreft de beeldspraak. Hedendaagse jongeren, al of niet gevoelige, vergelijken nooit elkaars ogenkleur met die van de Middellandse Zee. Aan de andere kant brengt een omschrijving als 'een dampende dancing' veel Vlaamse charme in.

Men beweert soms dat de befaamde Arendsoog-reeks veel katholieke jongeren in de jaren vijftig door de moeilijke periode heeft geholpen. Het zou best kunnen dat dit boek voor een aantal jonge worstelende holebi's eenzelfde ondersteunend karakter heeft. Het over the top melodramatische slot - aandoenlijk puberaal gekoketteer met een aanzet tot homoheroïsche suicide - doet daar niets aan af.

Een verdienstelijk boek.

Download als PDF bestand

Dito

Duidelijk is dat het boek is bedoeld om jongeren die homo zijn te helpen in de zelfacceptatie, en dat andere jongeren het boek kunnen lezen om iets over homoseksualiteit te weten te komen.

Lees de hele recensie...

Boek en Jeugd Gids

Jasper gaat voor het eerst naar de middelbare school, waar hij het moeilijk heeft. Hij doet zijn best erbij te horen en zich niet te laten intimideren door oudere schoolgenoten. Hij krijgt het nog zwaarder als hij beseft dat hij niet op meisjes valt. Met klasgenoot Roderick bouwt hij een goede vriendschap op, die uitgroeit tot verliefdheid. Na een korte periode van onzekerheid, blijkt ook Roderick verliefd te zijn op hem. Dat ontgaat de rest van de school niet, en vooral de gevoelige Jasper is mikpunt van pesterijen.

Het verhaal wordt geplaatst in een eigentijdse setting, wat soms wat geforceerd aandoet. Toch zullen lezers (misschien vooral jongens) zich herkennen in Jaspers gevoelens, die zorgvuldig en met empathie worden uitgewerkt. Een tweede verhaallijn wordt gevormd door de thuissituatie van Roderick, die door zijn broer gechanteerd wordt vanwege zijn homoseksualiteit en gedwongen wordt tot diefstal. Het verhaal is expliciet, ook in de beschrijvingen van de eerste seksuele gevoelens van Jasper en de intimiteiten tussen de jongens. Toch weet de auteur de juiste balans te houden, en is het juist de openheid en zorgvuldigheid waardoor het verhaal voor jongeren die worstelen met hun seksuele geaardheid tot steun kan zijn. Voor 13 jaar en ouder.

Boekenboekenboeken Weblog - eindejaarslijstje

In de categorie: meteen maar "van de sokken geblazen". Heerlijk - langzaam opbouwend naar wat komen gaat - boek. Drie delen, die bij deze ook echt drie delen vormen, waarbij de lezer duidelijk wordt gemaakt dat de twee jongens in dit boek samen groeien: naar elkaar toe. Wat is dat trouwens met achterflappen, die melden dat "er tussen twee jongens een heel bijzondere vriendschap" groeit? Terwijl ze heel gewoon smoorverliefd op elkaar zijn? Gepest is niet van de lucht, en dit zou een heel donker boek kunnen zijn. Maar: Roderik en Jasper zijn er altijd voor elkaar. Natuurlijk zijn er twijfels over hoe en wat, maar het hele mooie is dat het wederzijdse liefde is, zonder moraliserend gedoe over wat wel en wat niet. Heerlijk! Minpuntje (van een muggenzifterijerig niveau...): waarom heeft de jongen op de cover kort haar? Zowel Jasper als Roderik hebben lang haar, naar wat ik in het boek las...